BIẾN AI THÀNH ĐÒN BẨY KINH DOANH

Nhiều người lo rằng mình không giỏi kỹ thuật thì khó sử dụng AI hiệu quả. Mình lại nhìn vấn đề theo hướng gần như ngược lại.

Chính AI, đặc biệt là AI agent, đang giúp mình tháo gỡ rất nhiều nút thắt mà trước đây phải dành nhiều thời gian để tìm kiếm thông tin, tự mày mò hoặc trả một khoản chi phí đáng kể để thuê người khác thực hiện. Từ tạo website, thiết kế landing page đến thiết lập các nền tảng truyền thông sao cho phù hợp với đặc điểm thuật toán và hành vi người dùng, nhiều công việc từng đòi hỏi kiến thức kỹ thuật chuyên biệt nay đã trở nên dễ tiếp cận hơn.

Tối qua, mình yêu cầu một AI agent truy cập và điều chỉnh lại trang Substack theo định hướng nội dung mới.

Nếu tự làm thủ công, mình sẽ phải tìm hiểu khả năng của nền tảng, cách tổ chức trang, cấu trúc chuyên mục, hành vi của người đọc cùng hàng loạt thiết lập liên quan. Đây là một quá trình vừa tốn thời gian, vừa tiêu hao sự chú ý, trong khi bản thân công việc ấy không thuộc năng lực chuyên môn cốt lõi của mình.

Thay vì tự nghiên cứu và thực hiện từng thao tác, mình cung cấp cho AI định hướng nội dung, nhóm người đọc muốn phục vụ, hình ảnh chuyên môn muốn xây dựng và những thay đổi cần có. AI tự nghiên cứu nền tảng, đánh giá hiện trạng, đề xuất kế hoạch rồi thực hiện các thay đổi trong phạm vi được cho phép.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc AI giúp giảm bớt rào cản kỹ thuật.

AI còn giúp thu hẹp hàng loạt rào cản thực thi từng khiến nhiều ý tưởng khó trở thành kết quả thực tế. Rào cản ngôn ngữ giảm xuống khi AI có thể đọc, dịch, tổng hợp và giải thích tài liệu nước ngoài theo cách dễ hiểu hơn. Rào cản chi phí được thu hẹp khi cá nhân và doanh nghiệp nhỏ có thể tự nghiên cứu, tạo bản thử nghiệm và hoàn thành nhiều công việc ban đầu trước khi cần thuê nhân sự chuyên sâu. Rào cản nhân sự cũng bớt nặng nề khi một cá nhân hoặc đội ngũ tinh gọn có thể tiếp cận những năng lực từng chỉ xuất hiện trong các tổ chức có riêng bộ phận công nghệ, nghiên cứu, truyền thông hoặc phân tích dữ liệu. Đồng thời, nhiều giờ tìm kiếm thông tin, so sánh phương án và xử lý thao tác lặp lại có thể được rút ngắn thành một quá trình nhanh gọn hơn.

Nhờ đó, một người không biết lập trình vẫn có thể tạo ra sản phẩm số. Một người hạn chế ngoại ngữ vẫn có thể tiếp cận nguồn tri thức toàn cầu. Một cá nhân có nguồn lực hạn hẹp vẫn có thể thử nghiệm những ý tưởng trước đây quá tốn kém. Một doanh nghiệp quy mô nhỏ vẫn có thể tiếp cận năng lực thực thi từng chỉ dành cho những tổ chức có nguồn lực tài chính và nhân sự dồi dào hơn.

Đó là lý do mình cho rằng AI thực sự có thể trở thành một đòn bẩy mạnh mẽ.

Tuy nhiên, để hiểu đúng sức mạnh của đòn bẩy này, cần phân biệt AI agent với một chatbot chỉ có khả năng đối thoại và cung cấp câu trả lời.

AI agent không chỉ tiếp nhận một câu hỏi rồi tạo ra văn bản phản hồi. Khi được kết nối với dữ liệu, công cụ và quyền truy cập phù hợp, nó có thể tiếp nhận một mục tiêu, phân rã mục tiêu thành các nhiệm vụ cụ thể, nghiên cứu phương án, lựa chọn bước tiếp theo, sử dụng công cụ để thực hiện, kiểm tra kết quả và tiếp tục điều chỉnh trong phạm vi được trao quyền.

Nói cách khác, AI đang chuyển từ năng lực cung cấp thông tin sang năng lực tham gia trực tiếp vào quá trình thực thi công việc. Nó không chỉ nói cho chúng ta biết cần làm gì, mà ngày càng có khả năng trực tiếp thực hiện một phần công việc đó.

Sự chuyển dịch này không làm vai trò của con người giảm đi. Ngược lại, nó đẩy vai trò của con người lên một tầng cao hơn.

Khi AI có thể đảm nhận ngày càng nhiều thao tác nghiên cứu, xử lý và thực hiện, con người cần phát triển năng lực quản trị công việc và quản trị AI. Năng lực ấy bao gồm phân tích đúng vấn đề, đánh giá bối cảnh, thiết lập mục tiêu, phân rã nhiệm vụ, xác định thứ tự ưu tiên, phân bổ quyền hạn, thiết lập giới hạn, xây dựng tiêu chuẩn đầu ra và kiểm tra chất lượng kết quả.

Trước đây, lợi thế thường nằm ở chỗ ai biết cách tự thực hiện một công việc. Khi AI agent tham gia ngày càng sâu vào quá trình thực thi, lợi thế dần chuyển sang người biết thiết kế và quản trị cách công việc được thực hiện.

Có thể cô đọng những năng lực ấy thành ba câu hỏi dễ nhớ: What, Why và How.

What là mình muốn tạo ra điều gì.

Không phải chỉ là “sửa lại trang Substack”, mà là trang đó cần thể hiện định hướng nội dung nào, phục vụ nhóm độc giả nào và giúp họ tìm thấy điều gì. Không phải chỉ là “làm một landing page”, mà là trang đó cần truyền tải thông điệp gì và dẫn người xem đến hành động nào.

AI có thể tạo ra kết quả rất nhanh. Nhưng nếu đầu ra mong muốn còn mơ hồ, nó sẽ tự lấp khoảng trống bằng các giả định. Kết quả có thể hoàn chỉnh về hình thức nhưng sai lệch về mục tiêu.

Why là tại sao mình cần kết quả đó.

Mình điều chỉnh lại Substack không phải để trang trông mới mẻ hơn, mà vì định hướng nội dung đã thay đổi. Trang cần phản ánh rõ hơn những chủ đề mình đang theo đuổi, giúp người đọc mới nhanh chóng hiểu được giá trị mình có thể mang lại và tạo ra một cấu trúc nội dung nhất quán hơn cho quá trình phát triển lâu dài.

Khi hiểu rõ Why, chúng ta biết điều gì cần ưu tiên, điều gì không cần thiết và kết quả nào thực sự tạo ra giá trị. Nếu thiếu Why, AI rất dễ giúp chúng ta làm nhanh hơn một việc vốn không cần làm.

How là kết quả cần có những nội dung, tính năng và tiêu chuẩn nào.

How ở đây không nhất thiết là biết tự viết mã hoặc thực hiện từng thao tác kỹ thuật. Đó là khả năng mô tả cấu trúc mong muốn, trải nghiệm người dùng, phong cách thể hiện, giới hạn thực hiện và tiêu chuẩn hoàn thành.

Trang cần có những phần nào? Nội dung nào phải được ưu tiên? AI được phép thay đổi những gì? Những yếu tố nào cần giữ nguyên? Kết quả như thế nào mới được xem là đạt?

Càng rõ về What, Why và How, chúng ta càng có khả năng sử dụng AI như một năng lực thực thi mở rộng, thay vì một công cụ tạo ra những kết quả nhanh nhưng thiếu định hướng.

ĐÒN BẨY CẦN ĐƯỢC QUẢN TRỊ

AI có thể giúp giảm thời gian, chi phí và sự phụ thuộc vào nhân sự chuyên biệt. Nhưng nó cũng có thể tạo ra nhiều nội dung dư thừa, quyết định sai lệch và sản phẩm kém chất lượng nếu được sử dụng trong một hệ thống thiếu định hướng và kiểm soát.

Một AI agent có thể nghiên cứu rất nhanh nhưng vẫn chọn sai nguồn. Nó có thể thực hiện đúng yêu cầu nhưng yêu cầu ban đầu lại chưa phù hợp. Nó có thể hoàn thành hàng chục đầu việc trong thời gian ngắn nhưng khiến con người phải mất thêm nhiều giờ để rà soát và sửa chữa.

Vì vậy, vấn đề không chỉ là biết sử dụng AI mà còn là biết quản trị nó.

Cần xác định AI được làm gì, được sử dụng nguồn dữ liệu nào, được tự quyết đến đâu và khi nào phải chuyển lại cho con người. Những công việc ít rủi ro có thể được trao quyền thực hiện nhiều hơn. Những công việc liên quan đến khách hàng, tài chính, pháp lý, dữ liệu nhạy cảm hoặc uy tín tổ chức cần có tiêu chuẩn kiểm tra và cơ chế phê duyệt chặt chẽ hơn.

AI giúp gia tăng năng lực thực thi. Hệ thống giúp năng lực ấy được vận hành ổn định. Con người quyết định mục tiêu, thiết lập giới hạn và chịu trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.

Khi ba yếu tố này được phối hợp hợp lý, AI mới thực sự trở thành đòn bẩy giúp cá nhân và tổ chức vượt qua những giới hạn về kỹ thuật, ngôn ngữ, thời gian, chi phí và nhân sự.

Còn nếu thiếu định hướng và quản trị, AI chỉ giúp chúng ta làm nhanh hơn, nhiều hơn và đôi khi sai xa hơn.

Bài gốc trên Substack của Lê Đình Lực.