HY SINH TRONG TÌNH YÊU: CAO CẢ HAY TỰ HỦY?

Trong văn hoá Việt Nam, sự hy sinh trong tình yêu được xem là một đức tính đẹp. Người phụ nữ nhường nhịn chồng con, người đàn ông gánh vác gia đình, tất cả đều được ca ngợi như biểu hiện của tình yêu chân thành. Và phần nào đó, sự hy sinh thực sự là một thành tố quan trọng trong mọi mối quan hệ, bởi không ai có thể yêu mà chỉ nghĩ đến mình. Nhưng có một ranh giới rất mỏng manh giữa sự cho đi xuất phát từ tình yêu và sự hy sinh xuất phát từ nỗi sợ, và bề ngoài hai hành vi đó trông gần như giống nhau.

Ở bài đầu tiên của loạt bài này, tôi kể về một thân chủ luôn đợi chồng ăn xong rồi mới ăn phần còn lại. Nhìn từ bên ngoài, đó là sự quan tâm, là tình yêu thương. Nhưng khi nhìn sâu vào, ta sẽ thấy gốc rễ của hành vi đó là nỗi sợ, sợ mình có lỗi, sợ mình không đủ tốt trong vai trò người vợ. Cô ấy không hy sinh vì muốn cho, mà hy sinh vì sợ mất. Và đó là sự khác biệt then chốt.

Khi sự cho đi xuất phát từ tình yêu, người cho vẫn giữ được mình. Họ lựa chọn nhường nhịn ở những chỗ họ thấy phù hợp, nhưng vẫn biết rõ giới hạn của mình ở đâu và sẵn sàng nói “không” khi cần. Họ cho đi mà không cần người kia phải đền đáp hay xác nhận giá trị của mình qua sự đền đáp đó. Còn khi sự hy sinh xuất phát từ nỗi sợ, người cho dần mất khả năng nhận biết giới hạn của chính mình. Họ nhường nhịn không phải vì lựa chọn mà vì không dám làm khác, và mỗi lần nhường nhịn đều kèm theo một kỳ vọng ngầm rằng người kia sẽ nhận ra và đáp lại. Khi kỳ vọng đó không được đáp ứng, sự tức giận và oán trách tích tụ dần nhưng lại không được nói ra, bởi nói ra thì mâu thuẫn với hình ảnh “người yêu thương, biết hy sinh” mà họ đang cố gắng duy trì.

Tôi từng tham vấn một người chồng làm việc hai công việc cùng lúc để vợ có thể ở nhà chăm con theo đúng nguyện vọng của cô ấy. Anh ấy không bao giờ phàn nàn, không bao giờ đòi hỏi, và mọi người xung quanh đều nói anh ấy là người chồng tuyệt vời. Nhưng sau bốn năm, anh ấy kiệt sức hoàn toàn và bắt đầu trở nên cáu gắt, xa cách. Khi ngồi lại trong buổi tham vấn, anh ấy nhận ra mình chưa bao giờ thực sự đồng ý với sắp xếp đó. Anh ấy muốn vợ đi làm trở lại, nhưng không dám nói vì sợ bị xem là ích kỷ, sợ vợ thất vọng, sợ mình không xứng đáng là người đàn ông “đủ giỏi.” Suốt bốn năm, anh ấy gọi đó là hy sinh, nhưng thực chất đó là sự tự huỷ từ từ bởi anh ấy đã xoá nhu cầu của chính mình ra khỏi mối quan hệ đó.

Ranh giới cá nhân (personal boundaries) trong tình yêu không phải là bức tường ngăn cách hai người. Nó là khả năng mỗi người nhận biết rõ nhu cầu, giới hạn và giá trị của mình, rồi dám truyền đạt điều đó với người yêu một cách trung thực. Khi cả hai đều có ranh giới rõ ràng, nghịch lý là mối quan hệ lại trở nên an toàn hơn, bởi mỗi người biết rằng những gì người kia cho đi là thật, là tự nguyện, chứ không phải vì sợ hay vì nghĩa vụ.

Nhưng để thiết lập được ranh giới, ta phải đối diện với một nỗi sợ rất sâu sắc. Đó là nỗi sợ “nếu mình ngừng hy sinh, mình sẽ không còn được yêu thương”. Nỗi sợ đó thường bắt rễ từ thời thơ ấu, khi tình yêu mà ta nhận được có điều kiện, khi ta học được rằng mình chỉ đáng yêu khi mình “ngoan,” khi mình nhường nhịn, khi mình không gây phiền. Và khi trưởng thành, ta mang niềm tin đó vào mối quan hệ mà không hay biết.

Quay lại với điều tôi đã nói ở bài trước: tình yêu tự nó không bao giờ là khổ đau hay hạnh phúc, chỉ có điều ta mang vào quyết định tình yêu trở thành gì. Khi ta mang vào nỗi sợ bị bỏ rơi, sự hy sinh sẽ trở thành công cụ để giữ chân người kia chứ không còn là biểu hiện của tình yêu nữa.

Còn khi ta mang vào sự nhận biết về chính mình, ta có khả năng cho đi mà vẫn giữ được mình, và đó mới là sự cho đi nuôi dưỡng mối quan hệ thay vì ăn mòn nó. Bởi thực tế rất đơn giản: ta không thể cho được thứ mà chính mình không có. Một người chưa từng cho phép mình được nghỉ ngơi thì khó lòng trao cho người khác sự bình an. Một người chưa từng lắng nghe chính mình thì khó lòng thực sự lắng nghe người bên cạnh. Sự cho đi chỉ thật sự có giá trị khi nó đến từ một con người nguyên vẹn, chứ không phải từ một con người đã tự huỷ để chứng minh tình yêu của mình.

Câu hỏi đáng để mỗi người tự hỏi mình là: “Mình đang cho đi vì mình muốn cho, hay hy sinh vì mình sợ mất?”

#Love#LàMình

Bài gốc trên Substack của Lê Đình Lực.