Khi yêu thương trở thành gánh nặng

Trong vài phiên tham vấn gần đây, tôi nhận ra có nhiều người yêu thương người thân rất sâu sắc, nhưng mỗi lần gặp gỡ lại thấy kiệt sức. Người con yêu cha mẹ nhưng mỗi lần về nhà như bị hút cạn năng lượng. Người vợ chồng quan tâm nhau nhưng mối quan hệ ngày càng căng thẳng. Họ yêu thương, họ hi sinh, họ làm tất cả những gì có thể. Nhưng mối quan hệ không tốt lên.

Một thân chủ kể: “Em yêu bố nhiều lắm. Nhưng mỗi lần về nhà, bố không vui thì em cảm thấy có lỗi, bố giận dữ thì em sợ hãi, bố im lặng thì em cảm thấy bị từ chối. Em đã cố làm mọi thứ để bố vui, nhưng bố vẫn không vui. E không biết phải làm sao nữa?”

Người khác nói: “Vợ anh lo lắng về mọi thứ. Anh cố sửa mọi vấn đề để vợ đỡ lo. Nhưng càng sửa, vợ càng lo. Anh bắt đầu cảm thấy mình không đủ tốt.”

Điểm chung của những câu chuyện này là họ đang sống trong một niềm tin rất “cao cả” - chỉ cần người đó ổn thì tôi sẽ ổn. Họ tưởng đó mới là tình yêu thương, nhưng thực ra đó là một sự trói buộc.

Khi bạn đặt trạng thái của mình phụ thuộc vào trạng thái của người khác, bạn đang đánh mất năng lực điều hòa cảm xúc của mình. Bạn trở thành người thụ động, là nạn nhân của chính khung nhận thức đó. Lúc này bạn không còn sống cuộc đời của mình nữa, bạn đang sống theo cảm xúc của người khác.

Tệ hơn nữa, khi cả hai đều nghĩ như vậy, thì không có ai là nơi nương tựa cho người kia và vòng xoáy khổ đau sẽ ngày càng lớn hơn. Anh chờ vợ bớt lo thì anh mới yên tâm, nhưng vợ lại chờ anh mạnh mẽ hơn thì vợ mới đỡ lo. Con chờ ba vui thì con mới dám vui, nhưng ba lại chờ con ngoan thì ba mới vui. Và rồi không ai vui cả. Dần dần, mối quan hệ trở thành nơi chứa đầy đổ lỗi và oán trách. “Tại sao anh không hiểu em?”, “Tại sao ba không thay đổi?”, “Tại sao con cứ như vậy?”. Mọi người bắt đầu tránh né nhau. Người con ngại về nhà. Vợ chồng ngại nói chuyện. Cha mẹ ngại hỏi han.

Yêu thương vẫn còn đó, nhưng nó không còn là nguồn nuôi dưỡng nữa, nó trở thành gánh nặng. Và điều đau đớn nhất là bạn bắt đầu nghĩ rằng mình đã thất bại trong việc yêu thương. Bạn nghĩ mình chưa đủ tốt, chưa đủ cố gắng, chưa đủ hi sinh. Nhưng thực ra, vấn đề không phải ở đó.

Hãy nghĩ về gia đình, về mối quan hệ như một hệ thống. Trong đó mỗi người đều ảnh hưởng qua lại lẫn nhau. Và trong hệ thống đó, điều quan trọng không phải là ai phải thay đổi trước, mà là ai có thể trở về trạng thái ổn định của mình trước.

Khi bạn ổn, bạn không còn phản ứng một cách bốc đồng. Bạn không còn đổ lỗi. Bạn không còn cần người khác phải thay đổi để bạn cảm thấy an toàn. Bạn trở thành một bến đỗ an toàn để neo đậu, một nguồn an lạc để người khác có thể dựa vào. Và từ đó, sự an lạc sẽ được lan tỏa từ bạn sang những người khác.

Đây không phải là chuyện bạn phải gánh trách nhiệm cho cả hai. Đây không phải là chuyện bạn phải ích kỷ hay lạnh lùng. Đây là chuyện bạn nhận ra bạn là một phần của hệ thống, và chỉ cần bạn ổn, hệ thống có thể sẽ ổn lại. Không phải ngay lập tức, không phải theo cách bạn mong đợi, nhưng nó bắt đầu thay đổi.

Vì khi bạn ổn, người khác sẽ cảm nhận được. Họ không còn cảm thấy áp lực phải thay đổi để làm vui bạn. Họ không còn cảm thấy bị đổ lỗi khi họ chưa ổn. Họ bắt đầu có không gian để hít thở, để nhìn vào chính mình. Và đó mới là khởi đầu của sự thay đổi thật sự.

Nếu bạn đang trong một mối quan hệ mà bạn yêu thương người đó rất nhiều nhưng nó khiến bạn kiệt sức, nếu bạn luôn nghĩ nếu người đó ổn thì mình sẽ ổn, thì có thể bạn đang cần một góc nhìn khác. Không phải để từ bỏ tình yêu thương, mà để yêu thương từ một nơi tự do hơn.

Bài tiếp theo, chúng ta sẽ nói sâu hơn về lý do tại sao chúng ta rơi vào mô thức này, từ góc nhìn tâm lý học và Phật giáo.

💙 Nếu bạn từng cảm thấy như vậy, hãy để lại một trái tim bên dưới.

Bài gốc trên Substack của Lê Đình Lực.