THÂN THỂ LƯU DẤU KHỔ

Có một lần, khi thiền quán cảm thọ toàn thân, tôi nhận thấy có những vùng trên cơ thể dễ cảm nhận hơn những vùng khác. Khi đưa sự chú ý đến bàn tay, ngực, vai, tôi có thể cảm nhận ma sát, nhiệt độ trên bề mặt và những cảm giác vi tế bên trong. Nhưng khi đến vùng hông, tôi chạm phải một sự khó khăn, mơ hồ khi cảm nhận. Nó không hẳn là mất hoàn toàn cảm giác hay kết nối để phải tưởng tượng ra vùng đó, nhưng cũng không thực sự rõ ràng giống các vùng khác. Cảm giác ấy khiến tôi tự hỏi: điều gì đang còn tồn đọng ở đây?

Tôi không tìm được câu trả lời ngay lúc đó bằng suy luận mà cứ tiếp tục quán lại vùng đó mỗi khi có dịp và để cho tâm trí và thân thể trọn vẹn. Sáng nay khi tập Yin Yoga, khi tới những tư thế mở hông sâu, như biến thể của Pigeon Pose hay Saddle Pose ngay lập tức tôi cảm nhận sự căng cứng và đau đớn ở vùng hông, chậu và đùi. Mới đầu cơ thể có một sự chống cự rõ ràng, cảm giác căng cứng và bức bối, khiến tôi muốn vùng lên để thoát khỏi tư thế này. Khi đó tôi chợt nhớ lời chia sẻ của thầy tôi khi tập Yin Yoga và những giải thích của thầy về hoạt động của Hệ thần kinh chủ động khi kích hoạt phản ứng "chiến hay biến" [fight or flight] ở Hệ thần kinh giao cảm. Tôi đã bình tâm hơn và giữ nguyên tư thế, đồng thời quán sát những cảm giác trên thân và những cảm xúc, hình ảnh và những suy tưởng trong tâm trí. Mới đầu cảm giác đau có tăng lên dữ dội nhưng không phải đau kiểu căng cơ thông thường mà là một cảm giác sâu hơn, lan tỏa từ hông xuống bụng dưới và lưng và đùi. Nó không quá dữ dội, nhưng có một áp lực vô hình, như thể cơ thể đang giữ lại điều gì đó mà tôi chưa từng chạm tới.

Khoảng hai đến ba phút sau, khi hơi thở và tâm trí đã lắng dịu lại tôi bắt đầu nhận thấy những thay đổi nhỏ. Cơn đau không giảm đi nhưng có những rung động nhỏ xuất hiện, trước tiên ở đùi trong, sau đó lan dần ra vùng bụng. Cơ thể bắt đầu co giật nhẹ, hơi thở thở ra trở nên ngắt quãng, giống như những tiếng nấc nghẹn sau khi khóc mỗi khi còn nhỏ. Một cảm giác mơ hồ trỗi dậy, tôi thấy hình ảnh đứa trẻ nhỏ mỗi lần khóc lên là bị quát bắt nín, mỗi lần nức nở khi vừa trải qua 1 trận đòn là lại bị đe nẹt hoặc đánh đòn nhiều hơn nếu ko im ngay kèm theo những cảm xúc sợ hãi mơ hồ. Tôi muốn thoát khỏi tư thế, nhưng cũng tò mò xem điều gì sẽ xảy ra nếu tôi ở lại thêm chút nữa.

Rồi nước mắt bắt đầu rơi. Không phải vì buồn, cũng không phải vì một suy nghĩ nào đó, chỉ đơn giản là nước mắt tự nhiên trào ra, như thể cơ thể đang tự xả bỏ một thứ gì đó mà tôi đã kìm nén đã lâu. Tôi không cố ngăn lại, chỉ tiếp tục thở, tiếp tục giữ tư thế, tiếp tục để nó diễn ra. Dần dần, tôi cảm nhận sự dịu lại, không phải ngay lập tức, nhưng có một sự thả lỏng đang bắt đầu. Khi rời khỏi tư thế, vùng hông, chậu và đùi vẫn còn cảm giác tê nhẹ, nhưng toàn thân lại có một sự nhẹ nhàng kỳ lạ.

Điều đáng nói là hiện tượng tôi giật nhẹ và chảy nước mắt cũng xảy ra nhiều lần trước đây nhưng tôi không thấy rõ những hình ảnh như lần này dù tôi vẫn kiên nhẫn và quán sát đầy đủ.

Sau đó, tôi tìm hiểu về phản ứng của cơ thể trong trạng thái thư giãn sâu. Các nghiên cứu ở những liệu pháp thân-tâm cho thấy rằng khi giữ một tư thế mở hông đủ lâu, cơ thể có thể kích hoạt quá trình giải phóng những căng thẳng bị mắc kẹt. Cơ psoas – một trong những nhóm cơ quan trọng nhất trong phản ứng chiến-hay biến – có thể giữ lại những trạng thái căng thẳng không được xử lý, và khi cơ thể đủ an toàn, nó sẽ tự tìm cách giải phóng những gì còn tồn đọng. Các liệu pháp thân tâm khác cũng chỉ ra rằng những rung động nhỏ, hơi thở đứt quãng hay nước mắt không có lý do rõ ràng đều là dấu hiệu của hệ thần kinh đang tự điều chỉnh để quay về trạng thái cân bằng tự nhiên của cơ thể.

Điều tôi trải qua trong Yin Yoga không phải là điều gì huyền bí hay phi thường mang tính tâm linh gì. Nó đơn giản là một quá trình sinh học tự nhiên, khi cơ thể được tạo điều kiện thuận lợi để phát huy khả năng tự điều chỉnh và chữa lành nếu ta cho phép nó làm điều đó. Tôi nhận ra rằng có những điều không thể được giải quyết bằng suy nghĩ, mà chỉ có thể được cảm nhận và giải phóng qua cơ thể.

Sau trải nghiệm đó, tôi không còn cố gắng tìm hiểu chính xác vùng hông của mình đang giữ lại điều gì nữa. Tôi chỉ đơn giản là cho phép nó có không gian để lên tiếng. Mỗi lần thực hành Yin Yoga hay thiền quán cảm thọ, tôi không mong chờ một phản ứng đặc biệt nào mà chỉ hiện diện, chú tâm với mọi cảm giác của thân thể. Và dần dần, tôi nhận thấy cơ thể trở nên mềm mại, dẻo dai hơn, tâm trí cũng nhẹ nhàng hơn. Không phải vì tôi đã hoàn toàn giải phóng được điều gì đó, mà vì tôi đã học cách không can thiệp vào quá trình tự nhiên của chính mình.

Đây cũng là điều mà chúng tôi cũng đang được học trong khóa "Liệu Pháp Tham Vấn Chánh Niệm Tâm - Thể [SOMI]" do Tiến sĩ Lê Nguyên Phương sáng tạo ra dựa trên kinh nghiệm nhiều năm thực hành các liệu pháp tâm thể trong điều trị chấn thương tâm lý và thực hành thiền tập, tu tập kết hợp với những y lý Đông phương từ thầy.

#SOMI

Bài gốc trên Substack của Lê Đình Lực.