THẤY, KHÔNG PHẢI ĐỂ KIỂM SOÁT

Sáng nay trò chuyện với cô em về những áp lực trong công việc. Một cuộc hội thoại rất đời thường, vài dòng tin nhắn qua lại tình cờ lại hé mở biết bao điều thú vị mà cả hai anh em đang trải qua trên hành trình chuyển hóa chính mình.

Em kể, dạo gần đây hay bị quá tải. Ai nhờ gì cũng gật đầu, việc gì cũng ôm. Làm không xuể thì thấy chán, rồi quay sang trách mình vô dụng. Tin nhắn hiện lên, không hẳn để than thở – mà như thể em đang nói thẳng với chính mình một sự thực:

“Em tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài quá nhiều. Việc gì cũng nhận mà không hỏi lại xem mình có kham nổi không. Làm không tốt thì vừa không được ghi nhận, lại còn bị la. Rồi suy nghĩ tiêu cực, thấy mình chẳng có giá trị gì.”

Một dòng tiếp theo, ngắn gọn mà đau đáu:

“Tự mình làm khổ mình.”

Tôi lặng người. Không phải vì bất ngờ, mà vì thấy quen. Quá quen. Một mô thức mà tôi từng sống cùng rất lâu, tưởng là trách nhiệm, nhưng hóa ra được dẫn dắt bởi nỗi sợ, sợ bị từ chối, sợ không được công nhận, sợ bản thân không đủ tốt.

Ngày đó, tôi cũng từng chạy theo sự chấp thuận từ người khác, như thể chỉ cần được ai đó nói “giỏi lắm”, tôi mới cảm thấy mình cuộc sống của mình có giá trị.

Em nhắn thêm:

“Giờ em nhận ra rồi. Trước khi nhận việc gì, phải dừng lại một chút, hỏi mình có thấy ổn không thì mới dám nhận lời.”

Tôi bật cười sau khi đọc câu nói đó và thú nhận với em.

“Cái này em còn nhận ra sớm hơn anh đó. Anh mới chỉ nhận ra điều đó ở chính mình gần đây thôi.”

Em bảo, nhờ cuộc trò chuyện hôm qua giữa hai anh em, em mới nhận ra mình đang lặp lại mô thức cũ. Tôi không thấy mình đã làm gì cho em cả. Chỉ đơn giản là có mặt, lắng nghe bằng sự thật lòng. Đôi khi, chỉ cần một người đủ tĩnh lặng và đủ thành thật, thì những điều sâu kín trong ta cũng nhẹ nhàng trồi lên.

Tôi nói với em:

“Ai cũng kẹt hết á. Không kẹt cái này thì cũng kẹt cái khác.” – tôi thú nhận.

Em cười, rồi an ủi:

“Nhận biết ra là được rồi anh. Nhận biết thì mình kiểm soát được thôi.”

Tôi chững lại ở chữ “kiểm soát”. Nghe quen. Nghe đúng. Nhưng cũng chính là cái bẫy dễ vướng nhất.

Tôi nhắn em:

“Cái này thì anh xin phản đối, không phải nhận biết để kiểm soát. Mà là để thấy rõ, để sống một cách trọn vẹn chứ không phải là để kiểm soát nó. Vì khi mình muốn kiểm soát, tức là cái tôi vẫn còn muốn nắm giữ. Mà còn muốn nắm giữ, là còn mắc kẹt.”

Em hơi ngập ngừng:

“Ủa, nhận biết để không bị quá tải mà. Không quá tải thì mới kiểm soát được chứ? Không đúng hả anh?”

Tôi bật cười:

“Không cần dùng sự nhận biết để điều khiển bản thân đâu.” “Chỉ cần thấy cho rõ. Khi thấy rõ và sống trọn vẹn với cái thấy đó thì mọi thứ sẽ tự thay đổi.” Giống như ánh sáng có mặt, thì bóng tối không cần xua cũng tan.

Em gửi một icon dễ thương:

“Bắt đầu hại não rồi đó anh”

Tôi bật cười:

“Không cần hiểu đâu. Chỉ cần thực hành thì không hại não. Kkk.”

Một lúc sau, em hỏi tiếp:

“Thế rồi anh biết mình bị kẹt, anh chuyển hóa nó kiểu gì?”

Tôi nhắn:

“Anh không cố chuyển hóa. Tự nó chuyển hóa. Tức là, khi thấy ra rồi và sống với cái thấy đó đủ lâu thì nó tự hết.”

Không cần gồng mình gỡ rối. Không cần “làm” gì thêm. Cái thấy – nếu đủ rõ, đủ sâu – tự nó có sức giải phóng.

Ta không cần phải cố gắng quản lý bản thân để chuyển hóa bản thân. Chỉ cần quay về, thấy biết và sống trọn vẹn, thuần với mọi thứ đang hiện hữu thì mọi chuyện sẽ tự khắc qua đi.

Giống như 1 bài thơ mà thầy Viên Minh đã chỉ ra:

“Khi mê cứ tưởng ta tu

Tỉnh ra mới biết pháp tu một mình

Cái ta ảo tưởng vô hình

Lăng xăng tạo tác tử sinh luân hồi.”

Bài gốc trên Substack của Lê Đình Lực.