VIẾT ĐỂ THẤY RA CHÍNH MÌNH

Gần đây, tôi nhận được vài lời khen về sự chuyển hóa của mình thông qua các bài đăng trên Facebook. Mới đầu tôi cảm thấy rất vui sướng nhưng dần dần tôi không cảm thấy vui sướng như vậy nữa, cũng không thấy cần phải lịch sự hay tỏ vẻ khiêm tốn mỗi khi đáp lại.

Tôi thấy mọi thứ dần trở nên đơn giản hơn, những gì tôi cần viết, tôi đã viết xong rồi. Tôi cũng không có ý muốn thuyết phục hay dẫn dắt ai, cũng không viết để khẳng định mình nữa mà đơn thuần là viết để thấy ra chính mình. Mỗi bài viết là một lần tôi nhìn lại bản thân để có thể thấy ra những gì còn hạn chế, thấy được phản ứng của tâm mình với chính những điều hạn chế đó như thế nào rồi lặng lẽ quán sát và điều chỉnh.

Tôi cũng không viết như một phương pháp để giải tỏa cảm xúc mà tôi viết về những chiêm nghiệm của mình về đời, về đạo, về tâm lý học,... và khi viết, tôi nhận ra những khuôn mẫu nhận thức và các cách phản ứng cảm xúc và hành vi mà trước đó mình chưa từng để ý.

Với tôi lúc này, viết giống như một quá trình soi rọi vào chính mình, không phải để tìm câu trả lời tuyệt đối, mà để thấy được những vùng tối trong tư duy, những chỗ còn mắc kẹt của mình, những điểm mà mình tưởng đã rõ nhưng thực ra vẫn còn mơ hồ. Nó cũng giống như hành trình tu tập – không phải để trở thành một phiên bản tốt hơn, mà để thấy ra những gì đang trói buộc trong tâm và điều chỉnh nó. Nhờ vậy mà khi nhìn lại tôi thấy mình có một sự chuyển hóa đáng kể.

Nhớ lại trước đây khi nhìn thấy những hạn chế của bản thân qua những bài viết của mình trước đó, tôi thường đi từ tức giận sang xấu hổ rồi tìm cách phủ nhận hoặc vội vàng sửa đổi. Nhưng dần dần, tôi học được cách lặng lẽ quan sát cách mình phản ứng của mình. Tôi không còn phản ứng một cách dữ dội mà thay vào đó, chỉ đơn giản thấy biết và tiếp nhận chúng một cách trong lành hơn.

Sự thay đổi này khiến tôi không khỏi liên tưởng đến "sự chấp nhận vô điều kiện" [unconditional positive regard] trong Tâm lý học nhân bản, Carl Rogers đã phát biểu – khi con người có thể chấp nhận chính mình một cách trọn vẹn, đó là lúc sự chuyển hóa thực sự diễn ra.

Sự quan sát này cũng khiến tôi nhớ đến lời dạy của sư Viên Minh: "Tu không phải để trở thành cái gì, mà tu để thấy ra những gì đang trói buộc mình." Khi không còn gán lên những hạn chế của mình một ý niệm tiêu cực, không còn xem nó như một "vấn đề" cần phải giải quyết, thì nó tự nhiên chuyển hóa. Không phải bằng cách ép buộc hay điều chỉnh theo một khuôn mẫu nào đó, mà bằng cách để nó tự tan rã trong sự thấy biết chân thật và lặng lẽ.

Nhờ quá trình này, tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong công việc và cuộc sống. Trước đây, khi lắng nghe câu chuyện của ai đó, đầu tôi thường ngay lập tức tìm kiếm quy trình, giải pháp. Tôi muốn giúp họ, nhưng nhiều khi lại thiếu đi sự hiện diện trọn vẹn. Tôi nhận ra rằng sự thôi thúc giải quyết vấn đề cho người khác thực ra lại là một sự bám chấp của chính mình – bám vào ý nghĩ rằng phải giúp đỡ, phải đưa ra lời khuyên, phải giải quyết được vấn đề thì mới là một người có giá trị. Nhưng thật trớ trêu, khi tôi buông bỏ nhu cầu đó và chỉ đơn thuần lắng nghe và có mặt một cách trọn vẹn, thì mọi thứ lại trở nên dễ dàng hơn.

Tôi cũng thay đổi cách hỗ trợ người khác. Tôi không chỉ lắng nghe tốt hơn, mà còn tin tưởng và "trao quyền" cho họ nhiều hơn. Khi phản hồi, tôi đã có thể dịu dàng, kiên nhẫn hơn và đó cũng không phải là sự nhún nhường hay yếu mềm, mà là sự buông bỏ nhu cầu chứng tỏ bản thân. Điều thú vị là khi tôi không còn cố gắng “giải quyết vấn đề” cho mọi người, họ cũng giảm bớt áp lực và đồng thời có thêm không gian để tự điều chỉnh, tự tìm ra con đường của mình, và sự chuyển hóa nhờ vậy cũng diễn ra tự nhiên hơn.

Chúng ta đều có thể trải qua một hành trình như vậy. Không ai cần phải cố gắng trở thành một phiên bản hoàn hảo hơn của chính mình. Chuyển hóa không đến từ việc ép buộc hay theo đuổi một hình mẫu lý tưởng, mà từ việc quan sát chân thật những gì đang diễn ra bên trong ta. Khi ta không còn cố gắng bám vào một hình mẫu lý tưởng nào đó, mà chỉ đơn thuần lặng lẽ quan sát chính mình, ta sẽ nhận ra rằng sự thay đổi thực sự không đến từ nỗ lực để trở thành ai đó, mà đến từ việc buông bỏ những ảo tưởng về chính mình mà ta đã xây nên từ chấn thương, nội kết hay những khuôn chật chội về bản thân.

Và khi những ràng buộc đó dần rơi rụng, ta không trở thành một ai khác, mà chỉ đơn giản là trở về với chính mình – tự nhiên, nhẹ nhàng và thuần khiết.

Bài gốc trên Substack của Lê Đình Lực.