YÊU ĐÚNG NGƯỜI HAY ĐÚNG CÁCH

Trên mạng xã hội, ta rất hay gặp những câu như “bạn xứng đáng được yêu đúng cách hơn” hay “nếu phải cố gắng quá nhiều thì đó không phải là người dành cho bạn.” Những câu nói đó thoạt nghe rất dễ chịu, và phần nào đó nó đúng, bởi không ai nên ở lại trong một mối quan hệ mà mình bị tổn thương liên tục. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, ta rất dễ rơi vào một cái bẫy tinh vi khác của tâm trí. Đó là tin rằng vấn đề chỉ đơn thuần nằm ở việc mình chưa gặp đúng người.

Tôi đã gặp không ít thân chủ đi qua ba bốn mối quan hệ mà khuôn mẫu xung đột lặp lại gần như y hệt nhau. Người đầu tiên thì “quá lạnh nhạt,” người thứ hai thì “không đủ quan tâm,” người thứ ba thì “không hiểu mình.” Mỗi lần chia tay, họ kết luận rằng mình chọn sai người và tiếp tục tìm kiếm một ai đó “phù hợp hơn.” Nhưng điều họ không nhận ra là mình đang mang cùng một mô thức “ăn ở” vào mỗi mối quan hệ, và mô thức đó thậm chí còn quyết định cả việc mình bị thu hút bởi ai lẫn cách mình phản ứng khi ở bên họ.

Mô thức đó được hình thành từ rất sớm, thường là từ mối quan hệ với người chăm sóc chính trong những năm đầu đời. Một đứa trẻ lớn lên với cha mẹ hay phê phán sẽ phát triển sự nhạy cảm quá mức với bất kỳ dấu hiệu nào giống sự phê phán, và khi trưởng thành, một câu góp ý bình thường từ người yêu cũng có thể kích hoạt cảm giác “mình không đủ tốt” với cường độ không tương xứng với thực tế. Lúc đó, người này sẽ kết luận rằng đối phương quá khắt khe, trong khi thực chất đối phương chỉ đang nói một câu rất bình thường.

Harville Hendrix gọi đây là “Imago,” tức hình ảnh vô thức mà ta mang theo về người bạn đời lý tưởng, và hình ảnh đó được tạo nên từ chính những vết thương chưa được chữa lành. Ta bị thu hút bởi người giống với nguồn gốc tổn thương cũ, vì phần vô thức trong ta tin rằng lần này mình sẽ được bù đắp. Nhưng khi mối quan hệ đi sâu hơn và những khuôn mẫu cũ bắt đầu lặp lại, ta lại kết luận “sai người” thay vì nhìn vào cái mà mình đang mang theo.

Thực ra tình yêu tự nó không bao giờ là khổ đau, cũng không bao giờ là hạnh phúc. Chỉ có những người mang khổ đau hay hạnh phúc vào để xây dựng tình yêu, và chính điều họ mang vào sẽ quyết định tình yêu đó trở thành gì. Khi ta mang theo những vết thương chưa được nhận biết, ta sẽ vô thức biến mối quan hệ thành nơi tái diễn nỗi đau cũ rồi đổ lỗi cho tình yêu hoặc cho người kia. Còn khi ta mang vào sự nhận biết và sẵn sàng đối diện với chính mình, thì cùng một mối quan hệ đó có thể trở thành nơi cả hai cùng chữa lành và lớn lên.

Điều này không có nghĩa là mọi mối quan hệ đều nên được cứu vãn, hay mọi xung đột đều là do ta tự tạo ra. Có những mối quan hệ thực sự mang tính bạo hành và việc rời đi là cần thiết. Nhưng nếu khuôn mẫu cứ lặp lại qua nhiều mối quan hệ khác nhau, thì câu hỏi đáng đặt ra không còn là “làm sao để gặp đúng người” mà là “mình đang mang gì vào mỗi mối quan hệ mà mình chưa nhìn thấy?”

Tôi từng làm việc với một thân chủ nam luôn bị thu hút bởi những người phụ nữ mà anh ấy gọi là “bí ẩn,” tức là những người có xu hướng giữ khoảng cách cảm xúc. Mỗi lần đối phương rút lui, anh ấy lại cố gắng nhiều hơn để kéo họ lại, và khi họ rời đi hẳn, anh ấy tin rằng mình yêu sai người. Khi đi sâu vào quá trình tham vấn, anh ấy nhận ra mẹ anh ấy là người rất ít biểu lộ tình cảm, và suốt tuổi thơ anh ấy đã phải “giành lấy” sự chú ý của mẹ. Khuôn mẫu đó trở thành thứ mà anh ấy vô thức tìm kiếm ở mỗi mối quan hệ, bởi phần nào trong anh ấy vẫn đang cố hoàn thành câu chuyện dang dở với mẹ thông qua người yêu.

Khi anh ấy thấy ra điều đó, anh ấy không lập tức thay đổi được gu của mình, nhưng anh ấy bắt đầu nhận biết được mình đang bị kéo theo khuôn mẫu cũ mỗi khi nó xuất hiện. Và chính sự nhận biết đó đã thay đổi cách anh ấy ở lại trong mối quan sau này.

Yêu đúng cách vì vậy không phải là tìm được một “công thức hoàn hảo” để ứng xử trong tình yêu. Nó là quá trình ta dám nhìn thẳng vào những khuôn mẫu mà mình đang lặp lại, hiểu rõ chúng đến từ đâu, và từ đó có khả năng lựa chọn cách phản ứng khác thay vì bị điều khiển bởi quá khứ. Khi ta làm được điều đó, câu hỏi “đúng người hay sai người” tự nhiên bớt nặng nề đi, bởi ta không còn giao phó hạnh phúc của mình cho việc tìm được ai đó hoàn hảo bên ngoài nữa.

#Love#LàMình

Bài gốc trên Substack của Lê Đình Lực.